Twee jaar geleden schreef ik al eens over steenbakkers in Borgloon. In dat stukje uit 2023 had ik het over Lambert Jans in Kerniel en een onbekende steenbakkerij in Broekom.
Met dank aan Serge Houbrechts van de geschiedkundige kring van Borgloon kan ik nieuwe informatie geven over steenbakkers in Borgloon en interessante foto's tonen van een steenbakkersfamilie in Nerem.
Familie Derwae
Onderstaande foto's verder genomen door Albert Bamps uit Borgloon, een amateurfotograaf die in de jaren '50 blijkbaar heel wat foto's nam van het Borgloon op dat moment. Ook dus van de familie Derwae uit Nerem bij Borgloon die werkten als kareelbakkers (steenbakkers). Op de foto's staan blijkbaar vader Hendrik Joseph Derwae (1891-1974) en zijn zoon Albert Norbert Derwae (1913-1973).
Op de eerste foto zien we drie steenbakkers met hun steenpers en een kruiwagen, aangepast voor het vervoer van bakstenen. Achter hen zien we een voorraad klei of leem. Op de achtergrond is volgens Serge Houbrechts de kerktoren van Borgloon zichtbaar (links blijkbaar nog meer gebouwen van Borgloon). Dat lijkt logisch: Nerem ligt vlak ten zuiden van Borgloon.
Op de andere foto zien we één van de drie mannen samen met een (zijn?) vrouw. Zo te zien zijn alle personen 'op zijn zondags gekleed'. Het is duidelijk een foto om het materiaal te tonen op de plaats waar de bakstenen gemaakt werden. Allicht werd er zo geposeerd op vraag van fotograaf Bamps.
 |
| Kareelbakkers in Nerem, drie steenbakkers met hun steenpers en kruiwagen (foto Albert Bamps) |
 |
| Kareelbakkers in Nerem, één van de steenbakkers samen met een (zijn?) vrouw (foto Albert Bamps) |
Het zijn twee foto's van dezelfde situatie. We zien de steenpers met achteraan, bij de man in het midden, de vormen voor twee bakstenen. Vooraan heeft de man links de hefboom in de hand waarmee de klei of leem samengedrukt werd en de bakstenen hun vorm kregen. In de bak vooraan zit waarschijnlijk zand of zagemeel om de vormen 'in te strooien'. Zo kleefde de klei of leem niet in de vorm en kwamen de bakstenen er gemakkelijk uit.
De kruiwagen was vooraan extra hoog uitgevoerd om zoveel mogelijk ongebakken ('rauwe') of gebakken stenen te kunnen stapelen en vervoeren.
We krijgen niet meer te zien van deze veldoven. Normaal werden de ongebakken stenen eerst te drogen gelegd op een 'droogveld' en vervolgens opgestapeld in 'hagen' onder een afdak, of in elk geval afgeschermd met rieten matten, zowel tegen de brandende zon als tegen de regen.
Vervolgens werden ze met duizenden tegelijk opgestapeld in een veldoven en gebakken.
Voorbeelden van dergelijke veldovens bestaan vandaag nauwelijks nog. In Limburg is er enkel nog de familie Wagemans in Werm die op deze manier brikken bakt. Oudere voorbeelden zijn de familie Vanheusden in Piringen of de steenbakkers van Linkhout.
Familie Deroye
Een andere steenbakkersfamilie die in dezelfde omgeving actief was, is de familie Deroye (beide families waren overigens verwant). Ze hadden hun steenbakkerij (veldoven) langs de Tongerse steenweg op nummer 24 (dat is vlak buiten het centrum van Borgloon richting Tongeren).
Van deze familie kennen we nu August Deroye (1891-1924), Joseph Deroye (1867-1948) en zijn zoon Willem Arnold Deroye (1904-1975).
Van August Deroye zijn enkele advertenties bekend waarin hij zowel een werkman zoekt 'om brikken in te zetten', als klanten voor zijn kareeloven.
 |
| advertentie 20/02/1921 |
 |
| advertentie 27/06/1920 |
