Een interessante bron voor het onderzoek naar oude panovens en steenbakkerijen zijn de notarisakten. Sommige notarisarchieven zijn raadpleegbaar in het rijksarchief. Het vraagt echter veel ervaring, tijd en geduld om daarin interessante informatie te vinden. Gelukkig krijg ik soms dingen door van mensen met veel ervaring zoals Ria Lemmens uit Lummen. Waarvoor dank!
Van Ria Lemmens kreeg ik een aantal jaren geleden de samenvatting van enkele akten uit het notariaat van de Lummense notaris Joannes Josephus Aerts. De stukken dateren van 1786-1787 en gaan over de erfenis en verkoop van een steen- en panoven in Schulen (Herk-de-Stad).
Een panoven voor 3000 gulden
Op 25 januari 1786 staat Maria Anna Vander Maesen uit Lummen, weduwe van
Michael Reijnders, haar vruchtgebruik van een steen- en panoven in
Schulen af aan haar drie kinderen.
Blijkbaar is deze oven ook voor de helft eigendom van Nicolaes
Bossemans. Op 27 januari stelt de notaris op verzoek van de erfgenamen
vast dat hij er ‘bezig is met het uitsteken van leem’. Bossemans wil
zijn aandeel in de oven niet aan hen verkopen.
Op 14 maart 1787 wordt deze steen- en panoven dan verkocht aan een
schoonzoon van Maria Anna Vander Maesen, Petrus Bijnens, gehuwd met
Catharina Reijnders, en dit voor 3000 gulden.
Interessant is ook de vermelding van de volgende passage: “De verkopers
reserveren zich alle gebakken pannen, plaveien, stenen en eiken planken.
De witte en denneplanken, de banken en vormen, dienende voor meubel,
zullen annex zijn aan de panoven.”
Blijkbaar werden er in deze oven dus zowel pannen, plaveien als stenen gebakken.
In de volkstelling van 1796 staat in ‘De Stap’ het gezin Nicolaes
Bosmans-Catherina Schepers vermeld, zijn beroep is pannebakker, ze
hebben 5 kinderen.
Hieruit kunnen we afleiden dat deze verkoop gaat over een steen- en panoven gelegen in de buurt van de Stapstraat, de huidige Sint-Jorislaan en Leemkuilstraat.
Misschien betekent dit ook dat deze oven uiteindelijk toch volledige
eigendom werd van Nicolaes Bosmans, ofwel dat hij misschien verder samen
werd uitgebaat. Dat laatste is minder waarschijnlijk. Het gezin Petrus
Bijnens-Catharina Reijnders woont blijkbaar in Lummen…
 |
| De pannenoven op de Villaretkaart (1748) in de buurt van de huidige Sint-Jorislaan (onderaan) |
Op de Villaretkaart uit 1748 zien we in die buurt van Sint-Jorislaan, Stapstraat en Leemkuilstraat een 'thuillerie' vermeld staan (onderaan op de afbeelding). Mogelijk is dit de pannenoven waar het om gaat.
Pannenoven de Buurtwegenatlas in 1841-1844, aan de Leemkuilstraat, de huidige Sint-Jorislaan in Schulen
In de inventaris van 1841-1844 (en in de Buurtwegenatlas)
staat er in de Leemkuilstraat nog steeds een panoven vermeld. Die situeert zich nu langs de straat. Hij is dan eigendom van een zekere Pieter Jan Van Cluysen.
Het verhaal
Hieronder kan je de samenvattingen van de akten nalezen.
Notariaat Lummen – notaris Joannes Josephus Aerts
Akte nr. 5 of nr. 18 van 25.01.1786.
Maria Anna Vander Maesen wed. Michael Reijnders, wonend Binnen
Vrijheid Lummen, renuntieert aan haar tocht (=staat haar vruchtgebruik
af) in een steen- en panoven en gronden en al wat erbij hoort aan deze
oven in Schulen, tussen regenoten O. de straat, Z. Jan Joors, W. Petrus
Polaris, ten voordele van haar 3 kinderen. Dit zijn: Marie Josepha
Reijnders x Joannes Greven, present, Catharien Reijnders x Petrus
Beijnens, present, en Petrus Josephus Reijnders, present, en allen samen
accepterend. Opgemaakt in het huis van de comparante in Lummen.
Getuigen: Henricus Schepers, Christina Wouters.
Akte nr. 6 of nr. 13, 27.01.1786.
De notaris ging op verzoek van Joannes Greven, Petrus Beijnens en
Petrus Josephus Reijnders naar de steen- en panoven in Schulen en vond
er Nicolaes Bossemans, bezig met het uitsteken van leem. Hij vroeg aan
Bossemans, met Joannes Greven en consorten, om aan hen zijn 4de deel in
de oven te verkopen, omdat deze ondeelbaar is en zij met 3 de helft
bezitten. Bosmans wil niet verkopen. Hierop verklaren de 3 personen dat
Bosmans geen hand meer naar de oven mag uitsteken (landrecht). Akte
opgemaakt in het woonhuis van Joannes Droogmans in Schulen. Getuigen:
Petrus Joannes Vaes en Joannes Droogmans.
Akte nr. 7 of nr. 12, 27.01.1786.
Notaris bracht een bezoek aan het woonhuis van Arnoldus Wyens in
Schulen in gezelschap van de drie voorschreven familieleden en vroeg aan
Arnold eveneens om zijn 4e gedeelte in de oven te verkopen. Deze
weigerde ook. Hij krijgt verbod om nog iets voor de oven te kopen, niets
meer te “roeren of te handtplichtigen”. Getuigen: Gerardus Maris,
Joannes Wyens.
Akte nr. 6 of nr. 22, 22.03.1787.
Joannes Greven x Maria Josepha Reijnders, Petrus Beijnens x
Catharina Reijnders, Petrus Reijnders meerderjarige jongman: afhandeling
van de rekening van de steen- en pan(h)oven in Schulen. Uitgaven: 3
713: 14: ½ (= 3 713 gulden 14 stuivers 2 oorden); inkomsten: 2 678: 19:
0. Het verschil bedraagt 1 034: 15: ½. Joannes Greven maakte de
rekeningen op, deed de uitgaven. De twee anderen zullen binnen 2 dagen
betalen. Twee schuldposten moeten nog betaald worden, samen: 68 gulden
BBL aan jofr. Thielen en aan capiteyn Briers in Curingen nog enig geld.
Ze moeten binnen 2 dagen 50 gulden BBL betalen aan hun moeder Maria Anna
Vandermaesen (samen 150 gulden). De verdere ontvangsten moeten door 3
gedeeld worden. Opgemaakt in het huis van de notaris; getuigen Maria
Elisabeth Windelen, Maria Christina Stevens.
Akte nr. 32.
Voorwaarden voor verkoop in 1 zitdag op 14.03.1787 door Petrus Bijnens x
Catharina Reijnders, Joannes Greven x Maria Reijnders en Petrus
Reijnders, na publicatie, van een steen- en panoven met zijn meubelen en
toebehoorten in Schuelen gelegen, regenoten O. de straat, W. Joannes
Bossemans met consorten, Z. de steeg, N. heer Libotton. De oven is aan
de verkopers toegekomen na afstand van tocht van hun moeder Maria Anna
Vandermaesen op 25.01.1786 via notariële akte. De grond is belast aan
iemand van Kermpt. Betalen op 29.03.1787 in het notarishuis. De
verkopers reserveren zich alle gebakken pannen, plaveien, stenen en
eiken planken. De witte en denneplanken, de banken en vormen, dienende
voor meubel, zullen annex zijn aan de panoven. De verkoop gaat door in
het huis van Joannes Greven in Lummen, om 8u ‘s avonds. Verkocht aan
Petrus Bijnens voor 3 000 gulden BBL. C. Ramakers, gerechtsdienaar.
Getuigen: Arnoldus Wellens, schepen Binnen; C. Hoelen, notaris. Op
02.05.1787 betaalt Petrus Bynens 2 000 gulden BBL aan de 2 andere
verkopers voor hun deel. Kwijting. Getuigen: E.H. Joannes Bijnens,
priester en Ghielis Cox.
Meer info en bronnen:
website van Ria Lemmens
