Bloempotten persen in Bree

Onlangs kregen we van Rik van de Konijnenburg een aantal foto's doorgestuurd van de Pannenfabriek Taxandria in Bree. In het archief van de heemkundige kring is blijkbaar een deel van het bedrijfsarchief bewaard gebleven. Daar moet ik zeker nog eens naar toe.

Bloempotten in alle formaten

Er waren twee foto's die onmiddellijk mijn aandacht trokken. Ze tonen drie werknemers die bezig zijn met de productie van bloempotten. De productie gebeurt met een verticale pers. De eerste persoon links brengt blijkbaar een bol klei in de persvorm, de tweede persoon haalt de gevormde bloempot uit de pers en de derde persoon rechts verzamelt de geproduceerde potten. De bediening van de pers gebeurt waarschijnlijk door de tweede persoon door het induwen van een pedaal onderaan.

Drie arbeiders die bloempotten maken in Pannenfabriek Taxandria (foto Heemkundig kring Bree)

Het bedrijf Vandevenne-Vandermeulen maakte al van bij de start in 1875 blijkbaar ook (of enkel?) bloempotten. Later stopten ze daarmee, maar vanaf 1932 ging men naast dakpannen ook opnieuw bloempotten produceren. De productie daarvan bleef lange tijd een belangrijk deel van de activiteit.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het bedrijf zwaar beschadigd. De machines zelf bleven blijkbaar gespaard en men kon met eigen kapitaal snel weer opstarten. In een artikel uit 1952 wordt vermeld dat het productieprogramma bestaat uit 'rode en verglaasde pannen, dubbele sluitingen in verschillende modellen, alle mogelijke hulpstukken voor het bouwbedrijf en tenslotte bloempotten'.

Levering in Spa

We vonden op een veilingsite ooit een factuur van de 'Fabrique de Tuiles "Taxandria", J. Vandermeulen en Cie - Précédemment: J. Van de Venne & Jos. Vandermeulen'. De factuur uit 1939 gaat over een levering van bloempotten aan tuinbedrijf Parmentier in Spa. Blijkbaar werden er heel wat formaten van bloempotten geproduceerd. Jammer genoeg vonden we tot nu toe geen verkoopcatalogus van het bedrijf.

Het bedrijf startte rond 1875 als Pannenfabriek J. Van De Venne & Jos. Van Der Meulen. Het verhuisde naar de andere kant van de Zuid-Willemsvaart. Na zware schade in de Tweede Wereldoorlog werd de pannenfabriek heropgebouwd en sloot uiteindelijk de deuren in 1967. De fabriek met de ringoven werd gesloopt in 1975. Het keramiekbedrijf werkte blijkbaar verder tot in 1998. 

Pannenfabriek Taxandria in 1952 (Heemkundige kring Bree)

 

Veel volk in de Sint-Jozefskerk

Op zondag 7 december gingen we naar een unieke rondleiding in de Sint-Jozefskerk in Tongeren. Deze rondleiding werd georganiseerd door de toeristische dienst van de stad Tongeren-Borglooon. Onze gids was Paul Denis, stadsgids én geoloog. Er was heel wat volk komen opdagen (ook door de aankondiging in mijn nieuwsbrief). Het werd een interessante namiddag.

Het kerkje is gelegen naast het voormalige bedrijfsterrein van de Pannenfabriek Onze-Lieve-Vrouw van de familie Francart. Directeur Henri was een diepgelovig man en bouwde het kerkje in 1932 als dank voor een genezing, maar uiteraard ook als uithangbord voor de producten die door het bedrijf werden gemaakt. 

Onze gids Paul vertelde ons met een uitgebreide presentatie over de geschiedenis van de familie Francart en haar bedrijven, over de bouw van deze kerk en het speciale verhaal van de heilige Rita die in deze kerk vereerd wordt. 

Gids Paul Denis doet de rondleiding in de Sint-Jozefskerk (foto: Patrick Boucneau)

Muurschildering

Eén van de interessante wetenswaardigheden was dat achter het altaar van het kerkje oorspronkelijk een prachtige muurschildering was aangebracht. Het was een erg christelijke afbeelding, uiteraard. Mooi was dat linksonder arbeiders staan afgebeeld die duidelijk in een pannen- of steenbakkerij aan het werk zijn. Een uniek beeld. Jammer genoeg werd dit mooie werk in de jaren '80 volledig overschilderd. Ondanks heel wat zoekwerk konden we de uitvoerder van deze muurschildering niet achterhalen.

Muurschildering in de Sint-Jozefskerk (foto: kerkfabriek Sint-Jozef via Paul Denis)

Een beeld van het huidige interieur van de kerk (foto: Patrick Boucneau)

 

Wie het verhaal van de familie Francart en haar bedrijven wil lezen kan hier terecht voor de twee artikels die ik hierover mocht publiceren.

Het verhaal van de familie Francart (publicaties)

Het verhaal van de familie Francart en hun bedrijven is erg interessant en leert ons veel over de evoluties in de grofkeramische secor in België de voorbije 150 jaar. Het leek me een uitdaging hun verhaal te reconstrueren en te delen met iedereen die interesse heeft in industrieel erfgoed, nog meer omdat bleek dat zij vanaf 1913 de eerste functionele tunneloven bouwden in België. 

Mijn eerste contact met de familie was met Jean-Marie Francart, een afstammeling van Sylvain Francart die in Eischen in Luxemburg woonde. Via hem vond ik ook Jean-Marie Francart in Tongeren, de laatste directeur van de Tongerse fabriek. Samen reconstrueerden we het verhaal van de bedrijven van Sylvain Francart en zijn afstammelingen in Beerse en Tongeren.

Dat resulteerde (voorlopig) in twee artikels, nl. in het tijdschrift Tongerse Annalen, het historisch en heemkundig tijdschrift over Tongeren en omgeving, uitgegeven door het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig genootschap Tongeren i.s.m. Stadsarchief Tongeren, en in het Vlaams-Nederlandse tijdschrift Erfgoed van Industrie en Techniek, een uitgave van de Stichting Erfgoed en VVIA.

Hier de pdf's van de artikels:

Tongerse Annalen, december 2021

Erfgoed van Industrie en Techniek

2023, nummer 1